Βόλτα με τον Λάνθιμο, τον Ιπποκράτη, μια μούμια κι έναν Ανθρωπίδη

της Χρυσάνθης Μιχαλοπούλου

Να φοράς ένα στέμμα περήφανο σαν πολυέλαιος, να σέρνεις στους ώμους βελούδα και μετάξια και όμως να μοιάζεις με τη Ρόζα του Θησαυρού (οι γεννηθέντες πριν από το 1980 τη θυμάστε): βαρύ το φορτίο.

Είναι η μόνη ταινία του Λάνθιμου που δεν έχω δει. "Η ευνοούμενη". Τις είδα όλες, μια και δυο φορές, όμως αυτήν όχι ακόμα.

"The favourite" / 2018 / Γιώργος Λάνθιμος, σκηνοθέτης

“The favourite”, λοιπόν. Η ταινία του Γιώργου Λάνθιμου αναφέρεται στη Βασίλισσα Άννα που όντως έπασχε από “ποδάγρα”, τη μετονομαζόμενη ουρική αρθρίτιδα. Η βασίλισσα Άννα έγραψε τη δική της ιστορία στην Αγγλία από το 1702 έως το 1714, κατά την περίοδο δηλαδή της ένωσης Αγγλίας - Σκωτίας υπό την ομπρέλα της ολοκαίνουριας Μεγάλης Βρετανίας.

Άσχημη, χοντρή και με ποδάγρα η Άννα.

Η ουρική αρθρίτιδα συναντάται συχνότερα στους άνδρες. Κι όμως, εκεί στα πρώτα βήματα της Μεγάλης Βρετανίας η βασίλισσα Άννα στάθηκε η Μεγάλη θηλυκή εξαίρεση στον κανόνα. Μάλιστα υπήρξε αντιπροσωπευτικό δείγμα πάσχοντος: Λαίμαργη αριστοκράτισσα που καταβρόχθιζε και έπινε σαν να μην υπάρχει αύριο. Τα γεύματα λουκούλλεια, το δε σουλούπι της έξτρα έξτρα λαρτζ.

Είναι παράδοξο αλλά η νόσος την εποχή εκείνη θεωρείτο ένδειξη ταξικής υπεροχής: μόνον οι γαλαζοαίματοι και οικονομικά εύρωστοι έφεραν το “παράσημο” της ποδάγρας.

Η Olivia Colman βραβεύτηκε το 2018 με το Όσκαρ Α΄γυναικείου ρόλου για την ερμηνεία της ως Βασίλισσα Άννα.

Ψάχνοντας λίγο περισσότερο, μαθαίνω ότι η πρώτη αναφορά στην ασθένεια έγινε στην Αίγυπτο το 2640 π.Χ. σε περιγραφή αρθρίτιδας στο μεγάλο δάκτυλο του ποδιού. Πάπυροι από το 1550 π.X. -όπως ο πάπυρος του Ebers- αναφέρονται στην ουρική αρθρίτιδα και σε βότανα για την ανακούφιση των ασθενών.

Έχουν βρεθεί αιγυπτιακές μούμιες ηλικίας 4.000 ετών με αρθρικές αλλοιώσεις που φαίνεται να οφείλονται σε ουρική αρθρίτιδα.

Η επιστήμη της Παλαιοπαθολογίας διερευνά τις ασθένειες των προϊστορικών ανθρώπων μελετώντας τα σημάδια που αυτές άφησαν πάνω στα οστά.

κρύσταλλοι επικαθήμενοι στην αρθρική κοιλότητα

Ο Ιπποκράτης τής έδωσε την ονομασία “ποδάγρα” και ασχολήθηκε εκτενώς μαζί της στους Αφορισμούς του.

Στους Αφορισμούς αναφέρονται τα εξής:

• Οι ευνούχοι δεν προσβάλλονται απο ποδάγρα.

• Η γυναίκα δεν προσβάλλεται από ποδάγρα, όσο έχει ακόμα έμμηνο ρύση.

• Ο άνδρας δεν προσβάλλεται από ποδάγρα πριν από την πρώτη του σεξουαλική επαφή.

• Οι κρίσεις εμφανίζονται άνοιξη και φθινόπωρο.

Οι Αφορισμοί είναι πιθανώς ένα προσχέδιο που χρησιμοποιούσε ο Ιπποκράτης για τη διδασκαλία. Αργότερα οι μαθητές του το βρήκαν και το συμπεριέλαβαν στα έργα του. Θεωρείται αυθεντικό έργο του Πατέρα της Ιατρικής και το αντέγραψαν περισσότερο από κάθε άλλο έργο της Αρχαίας Ελληνικής Ιατρικής Γραμματείας.

Η ουρική αρθρίτιδα ανήκει στις λεγόμενες κρυσταλλογενείς αρθρίτιδες. Οφείλεται στην αυξημένη παραγωγή ουρικού οξέος, που δεν μπορεί να αποβληθεί από τους νεφρούς φυσιολογικά. Τότε το ουρικό οξύ συσσωρεύεται υπό μορφή κρυστάλλων οι οποίοι εγκλωβίζονται στην αρθρική κοιλότητα. Η άρθρωση που συχνότερα προσβάλλεται πρώτη είναι η άρθρωση του μεγάλου δακτύλου του πέλματος. Στη συνέχεια μπορεί να προσβάλλει αστραγάλους, κνήμες, καρπούς και αγκώνες.

Η OA είναι κληρονομική, αν και δεν προσβάλλονται όλα τα μέλη της οικογένειας. Σημαντικό ρόλο παίζουν οι διατροφικές συνήθειες. Ιδού ορισμένοι παράγοντες οι οποίοι στην υπερβολή τους ενοχοποιούνται για την ΟΑ:

• κατανάλωση αλκοόλ

• κατανάλωση ποτών που περιέχουν φρουκτόζη

• αφυδάτωση

• παχυσαρκία ή υπερφαγία

• αυστηρή δίαιτα ή νηστεία

• κατανάλωση κρέατος, κυνηγιού, εντοσθίων και θαλασσινών

Επιστροφή στον 19ο αιώνα: Πολλοί εικονογράφοι σχολίασαν μέσα από το έργο τους με σαρκασμό και καυστικό χιούμορ την ουρική αρθρίτιδα, την απόλυτα συνυφασμένη με τη χλιδή και τις εξτραβαγκάντσες της υψηλής κοινωνίας.

Δείτε τις καρικατούρες πατώντας τα βελάκια αριστερά και δεξιά:

Το ουρικό οξύ δεν είναι κακό πράγμα.

Ψάχνοντας περί ουρικής αρθρίτιδας ανακάλυψα το εξής: Χάρη στο ουρικό οξύ, ο πίθηκος έπαψε να είναι σκυφτός, σήκωσε ανάστημα και πάνω στον πλανήτη εμφανίστηκε αυτό που μοιάζει σε εσένα και εμένα: ο άνθρωπος. Ναι, χάρη στο ουρικό οξύ.

Πριν από 13.000.000 χρόνια συνέβησαν όλα, με μια τυχαία μετάλλαξη στην οικογένεια των hominidae: η προοδευτική άνοδος του ουρικού οξέος στον οργανισμό του ανθρώπου τον μετέτρεψε από πίθηκο σε άνθρωπο.

Συγκεκριμένα στο ουρικό οξύ οφείλεται το ότι:

• από σκυμμένος στάθηκε όρθιος

• αυξήθηκε ο μέσος όρος ζωής του

• βελτιώθηκε το νοητικό του επίπεδο

Σημείωση: Με τον όρο Ανθρωπίδες εννοούμε κάθε μέλος της βιολογικής οικογένειας Hominidae, η οποία περιλαμβάνει ανώτερα θηλαστικά όπως είναι ο άνθρωπος, οι χιμπατζήδες, οι γορίλες και οι ουρακοτάγκοι. Οι Ανθρωπίδες είναι γνωστοί και ως Μεγάλοι Πίθηκοι.

Με πολύ απλά λόγια, όσο το ουρικό οξύ είναι σταθερό με την αποβολή της περίσσειας από τους νεφρούς, όλα βαίνουν καλώς. Όταν όμως αυτό δεν αποβάλλεται, τότε επικάθεται στις αρθρικές κοιλότητες, προξενώντας ουρική αρθρίτιδα.

Μήπως να επαναπροσδιορίσουμε τη σχέση μας με την τροφή;

Η τροφή είναι καύσιμο για να κινείται το όχημά μας. Το σώμα.

Φαντάζομαι ότι αν τα καύσιμα ήταν ένδειξη πλουτισμού, τότε θα λουζόμασταν με βενζίνη.

Πηγές:
Wikipedia
https://www.iatropedia.gr
https://drawing-blood.org
https://www.newstatesman.com 
https://www.archaiologia.gr
https://joshuashawnmichaelhehe.medium.com
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16820040
http://www.epemy.gr/assets/files/klinika/Plastira-2012/SemirarioC/A/1.Ach.Georgiadis.pdf